De Deense overheid is bezig met een verbod op sociale media voor kinderen onder de vijftien jaar, las ik bij Nu.nl. “Telefoons stelen hun kindertijd”: 60 procent van de jongens van elf tot negentien jaar ziet in hun vrije tijd geen enkele vriend. Duidelijk verhaal, maar is een verbod dan de oplossing?
Denemarken is niet het eerste land met dit voornemen. Australië keurde een wetsvoorstel hierover eind vorig jaar goed. Noorwegen heeft al een tijdje het voornemen maar dat is nog niet in een wet verankerd. In Nederland ligt er sinds maart een motie. En de motivatie is altijd hetzelfde: de invloed van social media op adolescenten is enorm negatief.
Het lijkt simpel te regelen. Al deze diensten verwerken persoonsgegevens van deze kinderen, en de AVG eist dat landen daarvoor een minimumleeftijd in hun uitvoeringswetgeving opnemen. In Nederland is dat 16 jaar, dus eigenlijk hebben we al zo’n verbod.
Alleen: die eis geldt alleen wanneer de dienstverleners de grondslag toestemming gebruiken, en dat doen ze lang niet altijd. Facebook beroept zich bijvoorbeeld soms op “uitvoering overeenkomst”, en we hebben ook nog altijd het gerechtvaardigd belang.
Daar komt bij dat “het mag met toestemming van je ouders” bepaald niet hetzelfde is als “het is verboden tot je zestiende”. Van de zomer hadden we het over de Richtlijn voor schermgebruik kinderen van ons kabinet, waarbij ook de discussie over een verbod oplaaide. Commenter Jeroen schreef toen heel terecht:
Kinderen tot 15 jaar integraal verbieden op “social media” en smartphones integraal verbieden tot groep acht (dat is ca 11-13 jaar) is een slecht idee. Ik denk dat dat niet gaat werken, en is bovendien buitenproportioneel, waarbij je ook inbreuk maakt op de rechten van die kinderen zelf om deel te nemen aan de maatschappij, en om te leren verantwoord om te gaan met die middelen. Je krijgt dan vergelijkbare effecten als met het alcoholverbod tot 21 jaar in de VS: jongeren gaan er lekker omheen werken, of leren niet goed hoe ze hier wel mee om moeten gaan.
Dat laatste zit mij ook dwars. Het is sowieso al moeilijk voor mensen zich staande te houden in het manipulatieve geweld van dark patterns, engagement bait en profilering. En dan zou je dat als kind van 16-en-een-dag ineens kunnen zonder voorbereiding?
Jeroen wees op het de Richtlijn gezond schermgebruik van de VU en UU. Deze onderzoekers laten zien dat een leeftijdsgrens van dertien verstandiger is. Die sluit aan bij de bestaande transitie van basisschool naar voortgezet onderwijs, waar de behoefte aan contact met leeftijdsgenoten en de ontwikkeling van de sociale identiteit ineens veel belangrijker wordt.
Tegelijkertijd is men op die leeftijd nog wel “relatief open voor begeleiding en zijn opvoeders vaak nog nauw betrokken bij hun dagelijkse bezigheden.” Begeleiding en educatie hebben hier dan nog goede kans van slagen, al zal er meer nodig zijn dan “praat met je kind over Tiktok”.
Arnoud
