In vier Utrechtse gemeenten werd tot voor kort gebruikgemaakt van een verboden overheidsalgoritme, dat werd ingezet om in kaart te brengen waar mogelijk bijstandsfraude werd gepleegd. Nadar Argos dit aan het licht bracht, zijn de gemeenten er alsnog mee gestopt.
Na zeventien jaar stopten 158 gemeenten in 2020 met de zogeheten ‘fraudescorekaart’. Mensen die bij een gemeente bijstand aanvroegen, moesten een vragenlijst invullen. Op basis van die antwoorden werd een inschatting gemaakt van hoe groot de kans op fraude was. Dat gebeurde bijvoorbeeld op basis van beroep, woonsituatie, opleidingsniveau en de wijk waarin een burger woonde.
Na een Wob-verzoek kregen Argos en Lighthouse Reports de fraudescorekaart in handen. Daaruit blijkt onder meer dat woonwagenbewoners 700 punten kregen en huiseigenaren 0 punten. Ook hadden kappers direct 350 punten en kunstenaars 0 punten. Bij een totaal van 950 punten bepaalde de computer dat er waarschijnlijk bijstandsfraude werd gepleegd bij een aanvraag.
Gemeenten nu gestopt met het systeem
Hoewel het systeem in 2020 werd gestopt, maakten de Utrechtse gemeenten Nieuwegein, IJsselstein, Houten en Lopik nog gebruik van de DPS-matrix. Dat is een afgeleide versie van de fraudescorekaart.
De gemeenten schrijven in een verklaring dat het algoritme nooit heeft bepaald of iemand wel of geen uitkering kreeg en was het slechts een hulpmiddel. “Wij vertrouwden op de betrouwbaarheid achter het rekenmodel achter de DPS-matrix. Duidelijk is nu dat de matrix in de loop der tijd niet meer met enige regelmaat is gevalideerd. Dat wisten we niet.”
Inmiddels zijn de gemeenten alsnog gestopt met het gebruik van het algoritme. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) laat aan Argos weten dat er nog één gemeente is die gebruikmaakt van de fraudescorekaart. Welke dat is, blijft onbekend. Wel zegt de VNG dat de gemeente is geïnformeerd.
