De politie schrijft gemiddeld meer dan 850 boetes per week uit aan fietsers die een telefoon vasthouden, blijkt uit cijfers die het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) heeft gedeeld met NU.nl. Het verbod is sinds juli 2019 van kracht. Destijds bedroeg de boete 95 euro, inmiddels is dat 100 euro.
Uit onderzoek blijkt dat mensen onveiliger fietsen als ze door een telefoon worden afgeleid. Appende fietsers slingeren bijvoorbeeld meer en kijken minder om zich heen.
Maar ze fietsen ook langzamer. Er zijn aanwijzingen dat fietsers zo de risico’s kunnen compenseren, maar dat is niet zeker omdat hier geen goed onderzoek naar is gedaan.
Omdat ook gedetailleerde registratie van fietsongelukken ontbreekt, is onduidelijk of het verkeer veiliger is geworden sinds het telefoonverbod in juli 2019 in werking trad.
Aantal boetes voor smartphone vasthouden tijdens het fietsen
In 2019 zeiden deelnemers aan een vragenlijstonderzoek minder vaak te bellen met een telefoon in de hand dan in 2017. Dit onderzoek is uitgevoerd door SWOV, een wetenschappelijk instituut voor verkeersveiligheid.
Maar het is niet zeker of dat komt door het verbod. In 2019 gaven fietsers aan dat zij hun telefoon voor andere dingen namelijk net zo vaak gebruiken als twee jaar eerder. Dat kan betekenen dat het verbod op dat moment nog weinig effect had, concludeerden de onderzoekers voorzichtig.
Ook Rijkswaterstaat heeft onderzoek laten doen naar apparatuurgebruik op de fiets. Uit tellingen in tien steden tussen 2015 en 2021 blijkt dat fietsers over het algemeen minder vaak bellen met hun telefoon in de hand. Ook bedienen zij minder vaak een telefoonscherm. Maar de resultaten kunnen ook op toeval gebaseerd zijn en soms is er juist sprake van een toename.
Tot nu toe meer boetes in zomer dan winter
Uit de cijfers over de afgelopen twee jaar blijkt dat in de zomerperiode gemiddeld een derde meer boetes worden uitgedeeld dan rond de winter. Mogelijk is er sprake van een seizoenseffect: een telefoon in de hand houden is minder aantrekkelijk als het koud en nat is. Met handschoenen aan is een scherm bedienen ook lastig.
“Dat lijkt logisch”, zegt Agnieszka Stelling, gespecialiseerd in het gedrag van fietsers en werkend bij SWOV. “Als het vaker regent, kan ik me voorstellen dat fietsers minder vaak hun telefoon pakken.”
Maar de cijfers zeggen niet alles en het verbod geldt pas twee jaar. Vanwege lockdowns en een avondklok (eind januari tot eind april 2021) weken grote delen van het jaar ook af van wat normaal is. We weten ook niet precies of de politie soms vaker optreedt.
“Het is niet zo dat een agent op een dag alleen maar fietsers op smartphonegebruik controleert”, licht een woordvoerder van de politie hierover toe. “Als een agent het ziet, spreekt hij de fietser daarop aan. Dat kan leiden tot een waarschuwing of boete.”
Belangrijk bij de invoering van een wettelijk verbod is de mate waarin mensen ervaren dat ze gestraft kunnen worden, zegt Stelling. “Als mensen denken dat de politie ze toch niet pakt, is een wettelijk verbod minder effectief.”
