Data is volgens de Europese Commissie een essentiële bron voor economische groei, concurrentiekracht, innovatie, werkgelegenheid en maatschappelijke vooruitgang. | Beeld: Shutterstock
De Europese Commissie wil zijn burgers graag een alternatief bieden voor de grote Amerikaanse en Chinese platforms, in lijn is met de Europese waarden van transparantie, vertrouwen en controle. In de Europese datastrategie staat het belang van mensen voorop bij de ontwikkeling van technologie en verdedigt en bevordert de Europese waarden en de rechten van burgers in de digitale wereld.
De Europese Commissie beschouwt Europese data spaces als hét instrument in de nieuwe aanpak.
Daarnaast heeft de Europese Commissie ingezien dat data in het hedendaagse digitale tijdperk een essentiële bron is voor economische groei, concurrentiekracht, innovatie, werkgelegenheid en maatschappelijke vooruitgang. Wanneer data wordt opgepot, blijft de waarde ervan beperkt. Om de volledige waarde te ontsluiten, is het noodzakelijk dat meer data beschikbaar komt voor gebruik in de economie en maatschappij. De sleutel daartoe is dat bedrijven en individuen controle krijgen over de data die ze genereren (datasoevereiniteit) en dat ze een eerlijk deel van de beloning krijgen (de datawaarde-balans). De Europese datastrategie is daarom erop gericht om datasoevereiniteit te verschaffen en de datawaarde-balans te herstellen.
Nieuwe aanpak voor het delen van data
De Europese Commissie beschouwt Europese data spaces als hét instrument in de nieuwe aanpak. Deze op vertrouwen gebaseerde data-ecosystemen stellen de deelnemers – inclusief dataverstrekkers, gebruikers en intermediairs – in staat om data op een transparante, veilige en efficiënte wijze te delen, terwijl ze tegelijkertijd volledige controle blijven houden over hun eigen data.
Wat gaat er gebeuren?
Op dit moment is verschillende wetgeving in ontwikkeling om de uitvoering van de in 2020 voorgestelde Europese datastrategie mogelijk te maken. De Europese Commissie heeft op dit moment vijf afzonderlijke stukken wetgeving uitgevaardigd, die elk gericht zijn op verschillende aspecten van de datastrategie (zie tabel hieronder). Drie daarvan zijn inmiddels van kracht en zullen in sommige gevallen in de loop van dit jaar van toepassing worden. De Data Act en de Artificial Intelligence Act verkeren beide nog in de ontwerpfase.
| Wetgeving | Doel | Impact |
| Data Governance Act (DGA) of Verordening voor gegevensbeheer | Meer data beschikbaar maken door het hergebruik van openbare/beschermde data te reguleren. Dit wordt bereikt door het delen van data te stimuleren via regulering van nieuwe intermediairs en door het delen van data voor altruïstische doeleinden aan te moedigen. | Deze wetgeving biedt een kader voor een systematische aanpak met het doel om delen van data en de opkomende data spaces in de Europese markt te faciliteren. De wet is van invloed op overheidsinstanties en diensten die gericht zijn op data-uitwisseling, evenals op bedrijven die gebruik willen maken van deze data. Daarnaast heeft de wet gevolgen voor non-profit organisaties die data gebruiken voor het algemeen belang, bijvoorbeeld voor wetenschappelijk onderzoek. |
| Digital Markets Act (DMA) of Verordening digitale markten | Enkele grote online platforms fungeren als ‘poortwachters’ in digitale markten. De Verordening digitale markten moet waarborgen dat deze platformen zich eerlijk gedragen. | Deze wet stelt grote online platforms verantwoordelijk voor hun daden, waardoor aansprakelijkheid wordt teruggelegd naar deze poortwachters. Het creëert een wettelijke basis die waarborgt dat netwerkeffecten niet kunnen worden gebruikt om scenario’s te creëren die in strijd zijn met een eerlijke en menselijke data-economie, gericht op het herstellen van de data-voordeel-balans. |
| Digital Services Act (DSA) of Verordening digitale diensten | Een gemeenschappelijk pakket regels inzake de verplichtingen en verantwoordelijkheid van intermediairs in de interne markt. Het doel is nieuwe mogelijkheden te creëren voor het grensoverschrijdend aanbieden van digitale diensten, waarbij een hoog beschermingsniveau voor alle gebruikers wordt gewaarborgd, ongeacht waar in de EU ze wonen.
| Wat in de offline wereld illegaal is, zou ook illegaal moeten zijn in de online wereld. Deze wetgeving voorziet in transparantie, verbetert de veiligheid en beschermt de grondrechten in de online wereld. Verbeterde samenwerking tussen de lidstaten en de EU-overheid zorgt voor verbetering en helpt om silo’s af te breken. |
|
De Digital Markets Act en de Digital Service Act vormen samen een ‘digitaal dienstenpakket’ dat voorziet in de behoefte om de huidige digitale ruimte te reguleren.
| Data Act (DA) of Dataverordening | De Data Act waarborgt een eerlijke digitale omgeving door het stimuleren van een concurrerende datamarkt waarin open kansen voor datagedreven innovatie leiden tot een grotere beschikbaarheid van data voor iedereen. Deze wet zal leiden tot nieuwe, innovatieve diensten en meer concurrerende prijzen voor after-market services en reparatie van online verbonden apparaten.
| Consumenten en bedrijven krijgen meer controle over de vraag wie met welk doel en op welke voorwaarden toegang krijgt tot hun data. De verplichtingen voor producenten van online verbonden apparaten zullen bijdragen aan meer datasoevereiniteit, omdat gebruikers van IoT-apparaten meer zeggenschap hebben over de data die ze genereren. Daarnaast heeft deze wet ook betrekking op regelgeving inzake data-uitwisseling tussen bedrijven en overheid (B2G) en oneerlijke contracten waarbij het MKB betrokken is.
| |
Artificial Intelligence Act (AIA) of Artificiële intelligentie-verordening
| Gericht op het adresseren van de risico’s van specifiek gebruik van artificiële intelligentie (AI) op vier verschillende niveaus: onacceptabel, hoog risico, beperkt risico en minimaal risico. Deze verordening biedt Europeanen de garantie dat ze kunnen vertrouwen op de AI die ze gebruiken.
| Deze wet schept een kader om de veiligheidsrisico’s te beperken en de grondrechten van burgers te beschermen, waardoor een humanere benadering van AI tot stand komt. Voor aanbieders van AI wordt rechtszekerheid gecreëerd en worden belemmeringen voor grensoverschrijdende levering van AI-gerelateerde diensten en producten weggenomen. |
|
Waarom moet u dit weten?
Veel bedrijven en organisaties zijn tot nu toe terughoudend geweest met het doen van investeringen in een infrastructuur die het transparant, veilig en efficiënt delen van data mogelijk maakt – of omdat ze niet de voordelen ervan inzien of omdat ze simpelweg niet weten waar ze moeten beginnen. Het is nu echter overduidelijk dat het Europese datalandschap een snelle paradigmaverschuiving ondergaat. De nieuwe Europese wetgeving betekent dat de principes van datasoevereiniteit en een eerlijke datawaarde-balans worden ondersteund door Europese wetgeving. Tot op zekere hoogte zullen bedrijven en organisaties worden ‘gedwongen’ om een bijdrage te leveren aan een innovatieve en eerlijke digitale markt waarin de mogelijkheden voor het delen van data zijn gemaximaliseerd. Het oppotten van data is voorgoed verleden tijd. Wat nu van belang is, is hoe uw organisatie hierop inspeelt.
Meer dan compliance
Wij zien we enkele parallellen met de introductie van nieuwe wetten voor het delen van data in de financiële sector (PSD2). Destijds zagen we dat onze meest succesvolle klanten niet zozeer gefocust waren op naleving van de nieuwe regelgeving, maar op de kansen die de regelgeving bood. In plaats van het minimale doen om aan de juiste kant van de wet te blijven, durfden zij een gigantische stap voorwaarts te zetten en nieuwe, innovatieve businessmodellen te introduceren.
Wat zijn dan de kansen die de nieuwe datawetten van de EU bieden? Verbeterde transparantie en overdraagbaarheid – interoperabiliteit – van data, gebaseerd op de principes van datasoevereiniteit, kweekt vertrouwen tussen bedrijven en hun klanten. En uiteindelijk leidt meer vertrouwen tot verlaging van de transactiekosten die gemoeid zijn met het delen van data. Dat stelt organisaties in staat om te focussen op de waarde van data delen en nieuwe kansen te verkennen, zodat het gebruik van data daadwerkelijk de drijvende kracht achter innovatie wordt.
Mariane ter Veen is Director Lead Data Sharing bij INNOPAY
Storm Petersen is jr. management consultant bij INNOPAY
