Een lezer vroeg me:
Ik heb me de afgelopen jaren online geprofileerd met een specifieke slogan of motto, en ben daarmee heel herkenbaar en zichtbaar geworden. Nu wil ik mijn kennis in boekvorm uitgeven, maar ik ontdek net dat er al enkele maanden een semi-concurrent met een zeer vergelijkbare titel op de markt is. Kan ik me ergens op beroepen?
Een motto of slogan mag dan goed werken in je marketing, maar juridisch gezien is het een best lastig iets om wat mee te doen.
Vaak zie ik dat mensen denken auteursrecht te hebben op een slogan, soms zelfs met het ©-teken er bij. Dat is juridisch vrij kansloos: één enkele zin wordt vrijwel nooit als auteursrechtelijk beschermd gezien. En zeker als de ander er een variatie in aanbrengt, houdt het al heel snel op.
Een merkdepot is mogelijk. Je slogan moet dan onderscheidend zijn, in die zin dat mensen de slogan met jóu associëren. Het Hof van Justitie omschreef dat als volgt:
Dit kan in het bijzonder het geval zijn wanneer deze merken niet een gewone reclameboodschap zijn, maar in zekere mate origineel of pregnant zijn, een zekere uitleggingsinspanning vragen of bij het relevante publiek een denkproces in gang zetten.
Dat denkproces moet vervolgens wel bij jou uitkomen, wat mogelijk is door langdurig gebruik – we denken allemaal aan dezelfde persoon als we Tsjakka! horen, bijvoorbeeld. Wereldberoemd in Nederland hoeft niet: ik zou Er vis er een jarig hoera hoera ook een te beschermen merk achten.
Kern van een merk is wel dat je het gebruikt om naar jezelf te verwijzen. Een titel van een boek, hoe zeer dat boek ook met jou geassocieerd wordt, is dus niet geschikt als merk. Dat zou wel kunnen als je een reeks boeken uitgeeft onder een bepaalde groepstitel. Bij juristen is bijvoorbeeld de Tekst&Commentaar een zeer bekende reeks, en dat mag dus een merk zijn. (Andere juristen moeten hun commentaren op wetsteksten dus anders noemen, zoals ik met Artikelsgewijs commentaar.)
Hier gaat het om de titel van een boek die lijkt op een lang gebruikt merk. Allereerst is dan de vraag of dat merk vastgelegd is, zonder depot geen bescherming. Ten tweede is dan de discussie of die concurrent het merk gebruikt, oftewel hoe groot is de variatie, en lijkt het nog genoeg op het vastgelegde merk. En ten derde is de vraag of het merk als merk wordt gebruikt, doet die concurrent of hij je zakenpartner is of wil hij meeliften met jouw bekendheid?
Zonder de namen naast elkaar te leggen (wat in een blog wat onhandig is), is het moeilijk hier een definitieve uitspraak over te doen. In de zaken die ik ken, is voor mij de algemene regel wel ontstaan dat dit niet heel kansrijk is. Mensen hebben zelden een merk, en boeken die (variaties op) andermans slogan gebruiken doen dat zelden op een manier die inbreuk oplevert.
Je kunt natuurlijk een boos mailtje naar de concullega eruit doen, maar als het boek al in de winkel ligt is de kans vrij klein dat die op basis daarvan een terugroepactie organiseert. De beste tegenactie die ik ooit zag, was hard online reclame maken onder de slogan en kleine variaties daarop (toevallig lijkend op de boektitel) en zo de boekenlezers bij jou binnenhalen als klant.
Arnoud
