Het gebruik van spyware is in de Europese Unie wijdverbreid en baart zorgen. Een Europees rapport noemt het aannemelijk dat alle lidstaten van de EU commerciële spionagesoftware hebben gekocht. Ook Nederland. In zeker vier Europese landen wordt de software regelrecht misbruikt. Rapporteur Sophie in ‘t Veld (D66) hekelt de gesloten houding van lidstaten. “Dit is een aanval op onze democratie.”
Spyware heeft zich in het hart van autoritaire regimes in Europa genesteld. Dat vormt een gevaar voor mensenrechten en het verloop van nationale verkiezingen, schrijft de Enquêtecommissie van het Europees Parlement.
Volgens de commissie wordt er weinig of geen verantwoording afgelegd voor de inzet van de spionagesoftware. Daarbij maakt het niet uit of de inzet legaal of illegaal is. “Er is nauwelijks Europese controle”, zegt rapporteur Sophie in ‘t Veld (D66). “Niet om illegaal gebruik van spyware tegen individuen tegen te gaan. Ook op de handel van deze digitale producten.”
Spionagesoftware ook in Nederland gebruikt
In Spanje, Polen, Hongarije en Cyprus is de spyware volgens het rapport op een illegale manier ingezet. Het gaat bijvoorbeeld om het bespioneren van politici, journalisten en leden van burgerrechtenbewegingen.
Ook in Nederland wordt spionagesoftware gebruikt. Twee bedrijven hadden van november 2014 tot december 2016 banden met NSO Group. Dat is de Israëlische maker van de bekende spyware Pegasus.
Ook had het ministerie van Defensie in 2019 plannen om een contract met WiSpear te tekenen. Dat bedrijf is in handen van Tal Dilian, dat ook de maker van Predator-spyware beheert. Het is niet bekend of het contract daadwerkelijk is getekend en of het ministerie toegang kreeg tot de spyware.
In juni zou de AIVD de Nederlandse politie hebben geholpen om een verdachte in een misdaadzaak te vinden. Daarvoor zou Pegasus zijn ingezet. In het rapport van het Parlementslid staat niet of dat inderdaad is gebeurd.
Rapporteur boos: ‘Overheden, wees transparant’
In ‘t Veld laat op een persconferentie weten dat overheden en autoriteiten nauwelijks meewerken met het onderzoek van de Enequêtecommissie. Het onderzoek is daarom gebaseerd op openbare informatie. “Het beeld is niet compleet. We hebben 900 van de duizend puzzelstukjes en dus een duidelijk beeld van de situatie”, zegt ze. “Maar ik roep autoriteiten op: stop met het achterhouden van informatie en wees open.”
De rapporteur zegt boos te zijn dat overheden en autoriteiten hun verantwoordelijkheid niet nemen. “In een democratie zet je mensen niet zomaar onder surveillance”, zegt In ‘t Veld. “Niet om politieke doeleinden te misbruiken of om verkiezingen te manipuleren. Dit is een aanval op de Europese democratie. Dus waarom stelt de EU zich niet op als een geheel om dit aan te pakken? In de VS kan het wel, hier stellen de lidstaten zich niet op als een geheel om de democratie te beschermen.”
Het onderzoek van de Enquêtecommissie is nog niet afgerond. De komende maanden wordt nader onderzoek gedaan. Het onderzoek startte afgelopen zomer, nadat journalisten bewezen dat Pegasus in 2020 door overheden werd gebruikt om apparaten van journalisten, activisten en politici te hacken.
Source
