Deepfakes – video’s waarin bijvoorbeeld politici iets lijken te zeggen wat ze nooit hebben gezegd – lijken steeds realistischer en dat is een probleem. Daarom moeten bedrijven als Google, Facebook en Twitter volgens de Europese Commissie meer doen om ze tegen te gaan. Dat zal de Commissie naar verwachting donderdagmiddag aankondigen.
Als bedrijven te weinig blijven doen om deepfakes te weren, riskeren ze hoge boetes. Dat schreef persbureau Reuters eerder deze week op basis van een EU-document. Die boetes kunnen oplopen tot 6 procent van de jaarlijkse wereldwijde omzet van een bedrijf.
Het lijkt erop dat de aanpak van deepfakes aan de Digital Services Act wordt gekoppeld. Dat is strengere wetgeving die de macht van grote internetbedrijven moet beperken en consumenten beter moet beschermen.
Deepfakes kunnen vermakelijke filmpjes opleveren. Zo zaten acteurs Robert Downey jr. en Jeff Goldblum al eens dronken aan een tafel. Het filmpje was nep. En in een TikTok-video die miljoenen keren is bekeken, sprong Tom Cruise uit het niets over comedian Keegan-Michael Key heen tijdens een uitreiking om hem geluk te wensen. Ook nep. En dan zijn er nog verschillende apps waarmee je je eigen hoofd voor de gein over die van acteurs in bekende filmscènes kunt plakken. Tot zover is het allemaal nog vrij onschuldig.
Experts waarschuwen voor verregaande gevolgen
Maar het is niet lastig om te bedenken hoe deepfakes ook een negatieve impact kunnen hebben. Zo worden nepvideo’s van politici verspreid waarin ze dingen lijken te zeggen die ze nooit hebben gezegd.
De Correspondent maakte bijvoorbeeld een deepfakefilmpje waarin Mark Rutte zegt dat zijn kabinetten onvoldoende aandacht hebben besteed aan het klimaatprobleem. Op die manier wilde de journalistieke site de klimaatcrisis onder de aandacht brengen.
Deepfakes kunnen verkiezingen ontregelen
Deskundigen waarschuwen al jaren voor de problemen die deepfakes kunnen veroorzaken. Volgens hen kunnen deepfakecampagnes worden opgezet om nepnieuws en misleidende informatie te verspreiden. Er zijn al video’s verschenen waarin de voormalige Amerikaanse presidenten Donald Trump en Barack Obama vreemde dingen zeggen.
“Zoals jullie weten, heb ik de ballen gehad om de VS terug te trekken uit het klimaatakkoord”, leek Trump in 2018 te zeggen in een video gericht aan het Belgische volk. “Dat zouden jullie ook moeten doen.” Het bleek een deepfakevideo van de Belgische Socialistische Partij Anders. Als mensen zulke filmpjes voor waar aannemen, kan dat gevolgen hebben voor het publieke debat of verkiezingen ontregelen, waarschuwden experts.
En tijdens de oorlog in Oekraïne verscheen een – overduidelijk neppe – video van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Hij leek zich over te geven aan het Russische leger en zijn eigen land op te roepen de wapens neer te leggen.
De Europese Unie wil de verspreiding van desinformatie via deepfakes effectiever tegenhouden door bedrijven strengere regels op te leggen, zegt Eurocommissaris Vera Jourová. “Ook uit Rusland.”
Inhoud van deepfake kan al illegaal zijn
De deepfaketechnologie wordt ook gebruikt voor pornografische video’s. In 2019 berekende het Nederlandse cybersecuritybedrijf DeepTrace dat bijna 96 procent van alle deepfakevideo’s pornografisch is. Hierbij worden bijvoorbeeld gezichten van beroemdheden op naakte lichamen gemonteerd.
Hoewel deepfakes vooralsnog niet illegaal zijn, kan de inhoud dat wel zijn. Bijvoorbeeld als ze gebruikt worden om op te roepen tot geweld of als ze kinderporno bevatten.
Overigens lijkt er bij techbedrijven geen onwil te zijn om kwalijke deepfakes aan te pakken. In 2018 tekenden ze uit vrije wil al een overeenkomst om deze vorm van desinformatie aan te pakken. De nieuwe regels moeten ervoor zorgen dat die verantwoordelijkheid getoetst kan worden. Als er nalatigheid wordt geconstateerd, heeft dat consequenties voor de bedrijven.
